• دكتور بروفسور يوس دي مول. الربيع العربي وشهر العسل على مواقع التواصل الاجتماعي - مجلة المصير - عدد ١٦ - ربيع ٢٠٢٠ - صفحة ١٠٧-١١٣  [Jos de Mul.The honeymoon of the Arabic Spring and the social media. Al Masir. Nr. 16, Spring 2021, 107-113. Translation: dr. Khaled Chouket]

    الربيع العربي وشهر العسل على مواقع التواصل الاجتماعي

    يوس دي مول*

     تم تصوير الربيع العربي على أنه ثورة الفايسبوك بسبب الدور الذي لعبته وسائل التواصل الاجتماعي فيه. ومع ذلك ، فإن السؤال هو ما إذا كان هذا الدور عظيمًا جدًا وكان التأثير إيجابيًا جدًا. ماذا تعلمنا الأفلام في مهرجان الفيلم العربي عن هذا؟

    حقيقة أن مهرجان الفيلم العربي مخصص هذا العام لـ "الربيع العربي" ليس مفاجئًا بالنظر إلى الذكرى العاشرة لهذه الثورة. فالربيع العربي، الذي اندلع في الشرق الأوسط وشمال إفريقيا من ديسمبر 2010 إلى صيف 2012 وألهم ثورات ضد الأنظمة الاستبدادية في إيران (2011) والصين (2011) وأوكرانيا (2013)، من بين أمور أخرى، يعتبر حدثًا تاريخيًا مهمًا، ليس فقط بسبب تأثير الدومينو وسقوط الأنظمة الاستبدادية في تونس ومصر واليمن وليبيا ، ولكن أيضًا لأن وسائل التواصل الاجتماعي كانت ستلعب دورًا مهمًا فيه.

  • Transhumanismus aus Sicht der Philosophischen Anthropologie Helmuth Plessners. In: Olivia Mitscherlich-Schönherr (Hrsg.), Das Gelingen der künstlichen Natürlichkeit. Mensch-Sein an den Grenzen des Lebens mit disruptiven Biotechnologien.Berlin: De Gruyter, 2021, 351-365. [Open access: download the entire book for free]

    Zusammenfassung. Der Beitrag vergleicht die extra-, trans- und posthumanisti­schen Utopien der Menschenverbesserung mit der philosophischen Anthropolo­gie von Helmuth Plessner kritisiert den Transhumanismus anhand der drei an­thropologischen Grundgesetze, die Plessner in seinem Opus Magnum „Die Stufen des Organischen und der Mensch“ (1928) formuliert. Es wird gezeigt, dass der Transhumanismus mit Plessners erstem anthropologischen Gesetz überein­stimmt: dem Gesetz der „natürlichen Künstlichkeit“ des Menschen. Es gibt jedoch zwei wichtige Unterschiede, die den Transhumanismus zu einer radikalisierten philosophischen Anthropologie machen. Erstens wollen Transhumanisten im Gegensatz zu Plessner die natürliche Künstlichkeit nicht nur beschreiben, son­dern auch aktiv befördern. Zweitens bemühen sich die Transhumanisten, das gegenwärtige Mensch-Sein in eine transhumane oder sogar posthumane Le­bensform zu verwandeln. Während Plessner die Möglichkeit von Lebensformen jenseits der exzentrischen Position des Menschen nicht für möglich hält wird mit Bezug auf Bienen, Oktopoden und Craniopagus Zwillingen argumentiert, dass die Natur bereits polyzentrische und polyexzentrische Lebensformen kennt und dass die technische Realisierung dieser Lebensformen mindestens logisch nicht aus­geschlossen ist. Gleichwohl gibt es gute Gründe gibt, sich den transhumanisti­schen Träumen nicht begeistert zu überlassen. Plessners zweites Grundgesetz - das Gesetz der „vermittelten Unmittelbarkeit“ - lehrt, dass die Entwicklung von Techniken weder vorhersehbar noch kontrollierbar ist. Und das dritte Grundge­setz - das Gesetz des „utopischen Standorts“- macht deutlich, dass eine Über­windung der konstitutionellen Heimatlosigkeit des Menschen - wenn dies über­haupt möglich wäre - das Ende der menschlichen Lebensform bedeuten würde. In einem Einzeiler zusammengefasst: Transhumanisten lassen sich mit jemandem vergleichen, der alle Vorbereitungen für eine wilden Party trifft, zu der er selbst allerdings nicht eingeladen sein wird.

  • The Political Task of Philosophical Anthropology in the Age of Converging Technologies. In Erik Norman Dzwiza-Ohlsen & Andreas Speer (Hrsg). Philosophische Anthropologie als interdisziplinäre Praxis. Max Scheler, Helmuth Plessner und Nicolai Hartmann in Köln – historische und systematische Perspektiven.Paderborn: Brill/Mentis, 2021, 305-326.
  • Jos de mul. The Living Sign. Reading Noble from a Biosemiotic Perspective. Biosemiotics. 14 (2021), 1  (https://doi.org/10.1007/s12304-021-09426-y)

    Abstract
    The author argues that the reductionist illusions of the Modern Synthesis, which Noble criticizes in his target article, are to a large extent resulting from a mere syntactical notion of biological information, neglecting the pragmatic and semantic dimension of information. Although the syntactical notion, introduced by Shannon, has been applied with much success in information theory and computer technologies, it is too narrow to understand biological reality. Biosemiotics can help to clarify the problems identified by Noble, and offers a more adequate biological information concept, which not only may help to overcome these problems in the life sciences, but may also serve to integrate natural-scientific and humanities approaches to life.

    Keywords Biosemiotics . Noble . Living sign . Syntactics . Pragmatics . Semantics

  • Jos de Mul. I giochi come vero Organon della filosofia. Ontologie ludiche: Schelling, Huizinga, Borges e oltre. In: Marco Accordi Rickards & Fabio Belsanti (Ed.) Homo Cyber Ludens. Bari: Idra Editing, 2021, pp. 101-129.[1] Also availble as Kindle edition in Italianand English.

    Introduzione

    Uno spettro ludico si aggira per il mondo. Dagli anni '60, in cui la parola "ludico" è diventata popolare in Europa e negli Stati Uniti per designare comportamenti e oggetti inerenti il gioco, la ludicità è diventata sempre più una caratteristica fondamentale della nostra cultura. Nei primi decenni del XXI secolo si può persino parlare di una «ludificazione della cultura» globale (Raessens 2006). Forse la prima cosa che viene in mente in questo contesto è l'immensa popolarità dei videogiochi (Frissen et al. 2015). Ma sebbene forse più visibile, la cultura dei videogiochi è solo una manifestazione del processo di ludificazione che sembra penetrare in ogni dominio culturale (Neitzel e Nohr 2006). Nella nostra attuale economia dell’esperienza, ad esempio, la ludicità non caratterizza solo il tempo libero (shopping “divertente”, giochi televisivi, parchi divertimento, uso ludico di computer, internet e smartphone), ma anche quegli ambiti che un tempo erano seri, come il lavoro (che oggi dovrebbe essere soprattutto divertente), educazione (serious games), politica (campagne ludiche) e persino guerra (wargames digitali e simulatori virtuali di battaglie sul campo). Secondo Jeremy Rifkin, «il gioco sta diventando importante nell'economia culturale quanto il lavoro lo era nell'economia industriale» (Rifkin 2000, 263). La cultura postmoderna nel suo insieme è stata descritta come «un gioco senza uno scopo generale, un gioco senza una destinazione trascendente» (Minnema 1998, 21). E secondo il sociologo Zygmunt Bauman, anche l'identità umana è diventata un fenomeno ludico. Nella cultura ludica, sostiene, la ludicità non è più limitata all'infanzia, ma è diventata un atteggiamento permanente: «Il segno dell'età adulta postmoderna è la volontà di abbracciare il gioco con tutto il cuore, come fanno i bambini» (Bauman 1995, 99).

    Di conseguenza, i fenomeni del giocare e del gioco sono osservati e studiati con sempre più attenzione dalle scienze naturali, le scienze sociali e le scienze umane. Si può pensare, ad esempio, all'implementazione della teoria dei giochi in biologia (Sigmund 1993), economia (Von Neumann e Morgenstern 2007, Leonard 2010) e antropologia culturale (Bateson 1977, 1955). Oltre al crescente interesse per  l’attività ludica, che in queste discipline era preesistente, negli ultimi decenni – motivato dalla crescita sostanziale del tempo libero e dalla crescita della ludoindustria e del ludocapitalismo (Dibbell 2008), diversi nuovi campi interamente dedicati allo studio di giochi e videogiochi sono emersi (es. Raessens e Goldstein 2005, Fuchs et al. 2014).

    Come dobbiamo intendere questa “ludificazione della cultura”? Cosa dice della nostra vita e della nostra visione del mondo all'inizio del XXI secolo? In ciò che segue presenterò un'interpretazione di questo fenomeno della ludificazione con l'aiuto di due libri: il Sistema dell’idealismo trascendentale(System of transcendental Idealism, 1800) di Friedrich Schelling e Homo ludens (1938) di Johan Huizinga, insieme a un racconto di Jorges Luis Borges intitolato La biblioteca di Babele(The Library of Babel, 1941). Sosterrò che questi lavori, quando li collochiamo nel contesto dell'ontologia dei database che caratterizza la nostra epoca informatica, offrono una prospettiva illuminante sull'ontologia ludica che sta alla base della ludificazione della cultura.

    Svilupperò la mia argomentazione in tre passaggi. Nei primi due presenterò alcune delle idee chiave che si possono trovare rispettivamente nel Sistema dell’Idealismo trascendentale di Schelling e nel saggio Homo ludens di Huizinga. Discuterò il loro comune desiderio romantico di trascendenza immanente mediante l'estetizzazione del mondo, così come la loro comune – e non meno romantica – avversione verso la tecnologia moderna. Tuttavia, come sosterrò nella terza e ultima parte del mio intervento, contrariamente a quanto credevano sia Schelling sia Huizinga, è proprio nelle moderne tecnologie dell'informazione che si realizza l’ontologia ludica che cercavano. Usando La biblioteca di Babele (e facendo anche riferimento a simulazioni ludiche di questa biblioteca su internet), questo mi porterà alla conclusione che la svolta ludica della tecnologia trasforma il gioco per computer (i videogiochi) nel "vero organon della filosofia".

  • Jos de Mul. Games as the True Organon of Philosophy. Playful ontologies: Schelling, Huizinga, Borges and beyond. In: Marco Accordi Rickards & Fabio Belsanti (Eds.) Homo Cyber Ludens. Bari: Idra Editing, 2021, pp. 97-124.  Also availble as Kindle edition in Italian and English.

    Introduction

    A playful specter is haunting the world. Since the 1960s, in which the word ‘ludic’ became popular in Europe and the US to designate playful behavior and artifacts, playfulness has increasingly become a mainstream characteristic of our culture. In the first decades of the 21st century, we can even speak of a global ‘ludification of culture’ (Raessens 2006). Perhaps the first thing that comes to mind in this context is the immense popularity of computer games (Frissen et al. 2015). But although perhaps most visible, computer game culture is only one manifestation of the process of ludification that seems to penetrate every cultural domain (Neitzel and Nohr 2006). In our present experience economy, for example, playfulness not only characterizes leisure time (fun shopping, game shows on television, amusement parks, playful use of computers, internet and smartphones), but also those domains that used to be serious, such as work (which should above all be fun today), education (serious gaming), politics (ludic campaigning), and even warfare (video games like war simulators and interfaces). According to Jeremy Rifkin “play is becoming as important in the cultural economy as work was in the industrial economy” (Rifkin 2000, 263). Postmodern culture as a whole has been described as “a game without an overall aim, a play without a transcendent destination” (Minnema 1998, 21). And according to sociologist Zygmunt Bauman, even human identity has become a playful phenomenon. In ludic culture, he argues, playfulness is no longer restricted to childhood, but has become a lifelong attitude: “The mark of postmodern adulthood is the willingness to embrace the game whole-heartedly, as children do” (Bauman 1995, 99).

    As a result, the phenomena play and game have gained strong attention in the natural sciences, social sciences, and humanities. One can think, for example, of the implementation of game theory in biology (Sigmund 1993), economics (Von Neumann and Morgenstern 2007, Leonard 2010) and cultural anthropology (Bateson 1977, 1955). In addition to the increased interest in play and games in these already existing disciplines, in the last decades – motivated by the substantial growth of leisure time and the growth of ludo-industry and ludo-capitalism (Dibbell 2008), several new fields entirely devoted to the study of play and (computer) games have emerged (e.g. Raessens and Goldstein 2005, Fuchs et al. 2014).

    How should we understand this ‘ludification of culture’? What does it say about our life and world view at the beginning of the 21st century?  Today I will present an interpretation of this phenomenon of ludification with the help of two books - Friedrich Schelling’s System of transcendental Idealism[System des transzendentalen Idealismus] (1800) and Johan Huizinga’s Homo Ludens.A Study of the Play-Element in Culture [Homo Ludens. Proeve ener bepaling van het spel-element der cultuur] (1938) and one short story, Jorges Luis Borges’ ‘The library of Babel’[‘La biblioteca de Babel’] (1941). I will argue that these works, when we situate them in the context of the database ontology which characterizes our computer age, offer an illuminating outlook on the playful ontology that underpins the ludification of culture.

    I will develop my argument in three steps. In the first two I will present some of the key ideas that can be found in respectively Schelling’s System of transcendental Idealismand Huizinga’s Homo ludens.I will discuss their shared romantic desire for immanent transcendence through aesthetization of the world, as well as their shared – and no less romantic - aversion toward modern technology. However, as I will argue in the third and last part of my talk, contrary to what both Schelling and Huizinga expected, precisely in modern information technologies the playful ontology they were after, is realized. Using ‘The Library of Babel’ (and also referring to playful simulations of this Library at the internet), this will lead me to the conclusion that the ludic turn of technology turns the computer game into the ‘true organon of philosophy’.

  • Jos de Mul. From mythology to technology and back. Human‐animal combinations in the era of digital recombinability. In: Bruno Accarino, Jos de Mul und Hans-Peter Krüger (Hrsg.). Internationales Jahrbuch für Philosophische Anthropologie. Band 10 (2020)/ International Yearbook for Philosophical Anthropology. Volume 10 (2020) Katharina Block &Julien Kloeg (Eds.). Ecology 2.0 - The Contribution of Philosophical Anthropology to Mapping the Ecological Crisis.  Berlin: De Gruyter, 2021, 79-97.
  • Jos de Mul.  Filosoof Jos de Mul neemt ons mee in de wereld van de filosofie. Interview door Geert Maarse. Studio Erasmus, 6 juni 2023. Youtube.

    Bekend als een van de succesvolste filosofen die uit Rotterdam is voortgekomen, won grote prijzen en was zowel bij internationale instituten als bij Erasmus Universiteit Rotterdam werkzaam. Helaas neemt Jos de Mul nu afscheid van onze universiteit.

  • Jos de Mul. De plaats van de mens in het Symbioceen. Afscheidslezing ter gelegenheid van zijn emeritaat als hoogleraar wijsgerige antropologie en haar geschiedenis aan de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Rotterdam, 31 mei 2023. De integrale tekst van de lezing, inclusief voetnoten en bibliografie, is hierte lezen.  Een verkorte versie verscheen op 7 juli 2023 onder de titel De storm die over de aarde woedt in De Groene Amsterdammer. De volgende link geeft ten slotte informatie over de afscheidsconferentiedie ter gelegenheid van het emeritaat werd georganiseerd.

    Klik op de afbeelding om de videoregistratie + PowerPoint te bekijken. n.b. de lezing begint 18 minuten na de start van de opname.

  • Jos de Mul. The Matrix: Actueler dan ooit! Studium Generale lezing Universiteit Twente. Gebouw: Vrijhof, 19:30 - 21:00 uur. Te zien en te beluisteren op YouTube

    ‘Welcome in the desert of the real.’ Met deze onheilspellende woorden van filosoof Baudrillard wordt hoofdpersoon Neo welkom geheten in de ‘echte wereld’. The Matrix-trilogie is een ode aan de fundamentele filosofische vraag: wat is waar? Prof. dr. Jos de Mul, hoogleraar wijsbegeerte (Erasmus Universiteit), laat zien hoeveel filosofie er achter The Matrix schuilgaat: van Plato en Descartes tot aan Nietzsche. De trilogie blijkt actueler dan ooit. Leven wij tegenwoordig – gekluisterd aan onze beeldschermen en gebombardeerd door fake news – niet deels in een virtuele wereld? Waar in The Matrix machines energie uit mensen zogen, daar onttrekken nu Google en Facebook informatie aan ons. In zijn lezing zal De Mul ook uitvoerig ingaan op het zowel bejubelde als verguisde vierde deel van The Matrix Saga, dat eerder dit jaar in première ging.

     

     

  • Ádi Brigitta.  "A felhasználó egy személy, nem csak pénzkereseti forrás" Interjú Jos de Mul. Media Design Online. November 25, 2021. (https://designisso.com/2021/11/25/jos-de-mul-interju/)

    „A felhasználó egy személy, nem csak pénzkereseti forrás”

    Az okos technológiák, mint például a telefon vagy akár a számítógép, mindennapi életünk szerves részét képezik, és ezáltal hasznos és kevésbé hasznos applikációk vesznek minket körül, melyekkel különösebb felülvizsgálat nélkül, szinte természetesen élünk együtt. Ezek az applikációkgyakran játékossá teszik számunkra a reggeli tornát, a tanulást vagy épp a vásárlást. Jos de Mul holland filozófussal, antropológussal, sokoldalú gondolkodóval a Játékos Identitások – Digitális kultúra ludifikációja című könyv kapcsán beszélgettünk, amely Johann Huizinga holland kultúrtörténész Homo Ludens (Játszó Ember) elméletéből indul ki.  Huizinga szerint a játék olyan tevékenység, amely bizonyos időbeli és térbeli keretek között, követhető rendben, az általunk elfogadott szabályok mentén, gazdasági és más érdekek nélkül történik. Jos de Mul és kutatótársai szerint napjainkban a játék jellemzői hasonlatosak az új technológiák jellemzőihez; az applikációk például játékos mechanizmusokat (érmegyűjtés, felhasználók közötti verseny, stb.) építenek be, és ez hatással van a munkavégzésre, a gazdaságra, a kultúrateremtésre egyaránt.

    Ádi Brigitta: A könyv első fejezetében, a Homo Ludens 2.0-ban, szó esik a kultúra globális játékosságáról, valamint arról, hogy Huizinga nézeteivel ellentétben az új technológiák nem jelentik a játékosság végét. Hogyan látja ezt napjainkban?

    Jos de Mul: A technológiát és a kultúrát sokáig két ellentétes erőnek tekintették a társadalomban. Egyrészt ott van a gazdaság és a technológia, tehát minden, amire a mindennapi életünkhöz szükségünk van, aztán ott van a kultúra, a vallás, a művészet és mindazok a dolgok, amelyek túlmutatnak az élet puszta fenntarthatóságán. Huizinga erős különbséget tesz a létszükségletek szférája és a kultúra szférája között. Számára ez két különböző dolog. De manapság a technológia beszivárgott a kultúra minden területére, és így szinte minden esetben használjuk. Az az elképzelés is megváltozott, miszerint a technológia csak egy használati eszköz. Ma már tudjuk, hogy önmagában is képviselhet kulturális értéket. Például a számítógépes játékok nagyon technikaiak, de nem gyakorlati célokat szolgálnak. Tehát ebben az értelemben, amiről a könyvünkben beszélünk, a kultúra globális „ludifikációja” és a játékos technológia felerősödött. Szeretnék hozzátenni valamit: amikor a ludifikációról beszélünk, nem feltétlenül csak pozitív fejleményekre gondolunk. Beszélünk például a kaszinókapitalizmusról, vagy a tőzsdei kereskedésről is, amely már-már egyfajta játékká válik, tehát vezethet problémás fejleményekhez a társadalomban. Ebben az értelemben a ludifikáció, vagyis a játékosítás, a mi leírásunkban semleges fogalomként szerepel. Próbáljuk pozitív és negatív felhasználási formáit is figyelembe venni.

  • Jos. de Mul. Help, ik ben een database! Lezing in het kader van detentoonstelling Bits of You. Amsterdam: Museum Nemo, 18 november, 2021.

    Weet een algoritme wat ik wil voordat ik dat zelf weet? Met de komst van de informatietechnologie gingen we ons brein opvatten als een computer en onze genen als ‘de code van het leven’. Nu wordt ons hele leven in digitale stukjes opgeslagen in databases, die met behulp van algoritmes worden geanalyseerd. In deze lezing vertelt filosofische antropoloog Jos de Mul over de consequenties hiervan voor ons zelfbegrip, onze vrijheid en onze verantwoordelijkheid. 

    Biografie
    Prof.dr. Jos de Mul (1956) is hoogleraar ‘Wijsgerige antropologie’ aan de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn onderzoek richt onder andere op de impact die technologieën hebben op ons zelfbegrip. Tot zijn bekendste boeken behoren Cyberspace Odysee (6de druk 2010), De domesticatie van het noodlot. De wedergeboorte van de tragedie uit de geest van de techniek (5de druk 2015) en Kunstmatig van nature. Onderweg naar Homo sapiens 3.0 (2de druk 2014). Binnenkort verschijnt van zijn hand bij uitgeverij Boom Database delirium. Zijn werk is in vele talen vertaald.

    De Studio van NEMO is een extra locatie van NEMO Science Museum op het Marineterrein in Amsterdam. De programmering is speciaal voor volwassenen.

    Adres: Kattenburgerstraat 5, gebouw 027A in Amsterdam. Volg de bordjes vanaf de hoofdingang aan de Kattenburgerstraat.

  •  ‘Databases manipuleren onze identiteit’ - Interview met filosoof Jos de Mul. Nemo Kennislink, 8 november 2021.

    Worden wie wij zijn en wat we interessant vinden straks door algoritmes gestuurd? Een gesprek met filosoof Jos de Mul over waar het met de mens naartoe gaat als de wereld verandert in een database.

    Op donderdag 18 november houdt filosoof Jos de Mul een lezing in De Studio van NEMO, met als titel ‘Help, ik ben een database!’ Hij zal vertellen over de consequenties van het feit dat ons hele leven in digitale stukjes opgeslagen ligt in databases.

    Toen in de zeventiende eeuw de moderne natuurwetenschap opkwam, ontwikkelden we de stoommachine. Plots ging de geneeskunde het lichaam op mechanische wijze zien: ons hart is een pomp, die kapot kan en vervangen kan worden. Destijds was het een radicaal nieuwe manier van naar onszelf kijken. Tegenwoordig is de computermetafoor populair. We zien het brein als harddisk waar informatie ligt opgeslagen of als processor die berekeningen uitvoert.

    We hebben altijd technologie gebruikt om onszelf uit te drukken, volgens Jos de Mul, hoogleraar wijsgerige antropologie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij onderzoekt wat de impact is van technologieën op ons zelfbegrip, met nu als focus databases en slimme algoritmes. Je medische gegevens, wie je vrienden zijn, welke spullen je koopt, je vakantiebestemmingen; het ligt allemaal in digitale stukjes opgeslagen in databases. Algoritmes wroeten in die berg data van jou en je medemens, op zoek naar patronen en nieuwe kennis.

    In een cultuur waarin de computer het belangrijkste instrument is, wordt de gehele wereld getransformeerd tot een database, zoals De Mul schrijft in zijn nieuwste boek Database Delirium. Of we ons zorgen moeten maken? “Laten we eerst proberen te begrijpen wat er gebeurt, dan kunnen we daarna de gevaarlijke en prettige kanten bekijken.”

    Wat gebeurt er met ons zelfbegrip als ons leven een database wordt?

    “Je kan denken in termen van media die we gebruiken. Een medium heeft een bepaalde structuur die zich in onze zelfbeleving inschrijft. Een verhaal over jezelf in een dagboek heeft een begin, midden en eind, wat ons een narratieve identiteit geeft. Wie jij bent, krijgt het karakter van een verhaal. Op nieuwe media als Facebook is de structuur niet chronologisch. Je kunt de database langs allerlei lijnen doorzoeken en stukjes verhalen recombineren. In een database heb je voortdurende veranderlijkheid, ‘digitale recombineerbaarheid’ zoals ik het noem. Foto’s en berichten kun je ordenen hoe en wanneer jij wilt. De manipuleerbaarheid is heel groot. Die nieuwe structuur is typisch voor hoe onze identiteit nu ervaren wordt. Denk aan de selfie-cultuur. Je manipuleert en recombineert beeld om er zo mooi mogelijk op te staan en het leven te presenteren als een doorlopend feest.”

    De uitvinding van de stoommachine markeerde het begin van de industriële revolutie. We hebben altijd technologie gebruikt om onszelf uit te drukken, volgens Jos de Mul.

    Niet alleen wij maken met data een profiel van onszelf. Bedrijven als Facebook doen dat ook.

    “Facebook verzamelt al ons gedrag. Niet met de bedoeling ons leven aangenamer te maken, maar om geld te verdienen. Als jij online kijkt naar een tasje van Prada of een vliegreis naar Spanje, dan krijg je van het algoritme daarna talloze advertenties over je heen. De bigtechbedrijven bepalen welke links er op jouw pagina verschijnen. Die selectie is niet per se gelinkt aan jouw persoon of interesse, maar aan verkoopbaarheid. Eigenlijk ben je onbetaald in dienst van dit soort bedrijven. Door ze jouw data te geven draag je bij aan hun verdienmodel.”

    Gaan informatie- en communicatietechnologieën ons veranderen als mens?

    “Dat denk ik wel. Mensen en ICT integreren steeds meer. Gezien vanuit de evolutie zijn er bepaalde tendensen zichtbaar. Naarmate de wereld complexer wordt, hebben mensen meer behoefte aan onderlinge afstemming. De vroege mens ontwikkelde gesproken taal om beter te communiceren tijdens de jacht. Eenmaal als landbouwers in dorpen ontstond het schrift, om kennis over te dragen over grotere afstanden. Toen kwam de boekdrukkunst. En nu is er internet, iets volledig nieuws. Een boek kun je zien als een extern geheugen. Iemand bedenkt iets, schrijft het op en via de bibliotheek is het voor iedereen toegankelijk. Op een computer slaan we niet alleen de producten op van ons denken, maar ook de denkprocessen zelf. Algoritmes zijn in feite onze uitbesteding van die denkprocessen. Door denkprocessen uit te besteden kan er een hive mind gaan ontstaan, een zwermgeest. Onze data zijn de voeding voor die zwermgeest, die als het ware een cognitieve entiteit van heel veel mensen wordt. Onze intelligentie wordt zo in zekere zin iets collectiefs.”

    Is dit een voorspelling voor de toekomst of zie je nu al tekenen van zo’n zwermgeest?

    “Dit is al gaande. Als je via Amazon een boek koopt, gaat je aankoop in de database en wordt die vergeleken met wat anderen kochten. Je krijgt dan een aanbeveling: ‘anderen die dit boek kochten, vonden deze boeken ook mooi’. Dit is een nieuw kennisniveau dat niemand individueel bezit. Het is een kennis die ontstaan is door samengevoegde data. In 2012 kreeg Amazon patent op een nieuw algoritme, zogenaamde ‘anticipatory shipping’, om te voorspellen welk boek je gaat kopen en het alvast op te sturen. Zo ver is het nog niet, maar inmiddels verkoopt Amazon circa veertig procent van zijn goederen op basis van dit soort aanbevelingen. Amazon weet nog niet op individueel niveau wat je volgende aankoop wordt, maar we bewegen wel die richting op.”

    Wat zijn de nachtmerries van een toekomst waarin algoritmes ons leven sturen?

    “Stel dat we op basis van data over koopgedrag en kroegbezoek kunnen voorspellen dat er een grote kans is dat iemand zijn kinderen verwaarloost. Op basis van die informatie kun je preventief ingrijpen. In zekere zin gebeurt dat al bij consultatiebureaus. Als je een probleemgezin bent, krijg je al extra monitoring. Er zit wat griezeligs aan. Tot nu toe was ons strafsysteem gebaseerd op ons verleden: je misdraagt je en krijgt straf. Wat als je straks gestraft wordt voor iets wat je nog niet gedaan hebt, maar mogelijk gaat doen? Het doet denken aan de film Minority Report, waarin drie orakels moorden voorspellen. Zij doen wat computers tegenwoordig doen.”

    Waar gaat het heen met de macht van algoritmes?

    “Algoritmes hebben macht over ons en dat zal toenemen. De precieze werking van algoritmes gaat vaak – bijvoorbeeld bij het gebruik van neurale netwerken die al doende hun eigen regels creëren – het petje van de programmeurs te boven. Nu wordt de vraag hoeveel autonomie we moeten toekennen aan algoritmes, en of we ze überhaupt nog kunnen controleren. In het debat heb je aan de ene kant de technologisch deterministen, die zeggen dat de techniek zijn eigen gang gaat en we er niks aan kunnen veranderen. Aan de andere kant staan de sociaal constructivisten die zeggen dat mensen altijd kunnen ingrijpen. Ik denk dat mensen invloed hebben, maar dat we de toekomst niet altijd kunnen voorspellen.”

    Medicijnen komen met een bijsluiter. Hebben digitale producten ook een bijsluiter nodig waarin de bijwerkingen staan?

    Hoe kan controle eruitzien?

    “In de EU hebben we wetgeving die stelt dat algoritmes uitlegbaar moeten zijn, anders mag je ze niet toepassen. En als je je data afgeeft, bijvoorbeeld aan een arts, moet je weten wat ermee gebeurt. Je wil niet dat jouw gegevens worden doorverkocht aan verzekeraars. Bij het ministerie van Binnenlandse Zaken heb ik gepleit voor een ‘digitale bijsluiter’ voor digitale producten, net als een bijsluiter voor medicijnen. Wat is de werking en wat zijn de bijwerkingen? Je kunt als overheid op z’n minst vertellen ‘als u deze data invoert, dan gaan wij deze dingen ermee doen en deze dingen niet’. En dan niet in een document van negentig pagina’s vol onbegrijpelijk jargon dat niemand leest.”

    Kunnen we de veranderingen in de samenleving aan zonder steeds slimmere ICT?

    “De grote problemen in de wereld worden, mede door klimaatverandering, complexer. Daardoor zijn we steeds meer aangewezen op vernuftige technologie, daar zit een bepaalde dwang achter. Als we de effecten van klimaatverandering en bevolkingsgroei zelf niet kunnen indammen, dreigen we ons over te geven aan technologieën die we niet meer kunnen doorgronden en die ons gaan overvleugelen. We moeten proberen te dat te voorkomen.”

    Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 november 2021

  • Jos de Mul. De domesticatie van het noodlot in tijden van corona. OKW Lezing. Apeldoorn: , 15 september, 2021.

    Huis voor Schoone Kunsten, Gigant, Nieuwstraat 377 te Apeldoorn. Telefoon: 055 521 63 46. Woensdag 15 september, 20:00 uur

    In zijn boek ‘De domesticatie van het noodlot. – De wedergeboorte van de tragedie uit de geest van de technologie’ (vijfde druk 2016) bespreekt Jos de Mul de verschillende manieren waarop de mensheid heeft getracht het noodlot te domesticeren: van de heroïsche affirmatie van het noodlot in de tragische cultuur van de Grieken en de deemoedige acceptatie van de goddelijke voorzienigheid in het christendom, naar de ‘afschaffing’ van het noodlot in de moderne, op technologische beheersing gerichte samenleving.

    In zijn boek betoogt hij dat we in onze huidige, postmoderne samenleving een wedergeboorte beleven van het tragische in het domein waarin we het juist niet verwachten, de technologie. Waar we dachten noodlot te kunnen beheersen door de technologie, lijkt de technologie zelf de mens noodlottig te worden. In zijn lezing zal De Mul dit illustreren aan de hand van de coronapandemie, die in belangrijke mate het gevolg is van wereldwijd vervoer van mensen en dieren met moderne transportmiddelen en de ontsluiting van oerwouden ten behoeve van de winning van grondstoffen, waardoor de contacten tussen virussen en mensen op ongekende wijze worden geïntensiveerd.

    Virussen blijken daarbij de fundamentele kenmerken te vertonen van het tragische: ze zijn zowel ambigu als ambivalent. Ambigu, omdat ze zich bevinden tussen leven en levenloos (ze parasiteren op de levensprocessen van levende organismen) en zowel vreemd als eigen zijn (het zijn indringers in ons lichaam, maar hun DNA maakt inmiddels 5% uit van het menselijk DNA). Bovendien zijn ze ambivalent: ze zijn onontbeerlijk voor het functioneren van het menselijk lichaam, maar ze kunnen ook dodelijk zijn. Dat ambigue en ambivalente maakt virussen bijzonder unheimlich. Daarmee lijken virussen op gastarbeiders, zonder welke de economie niet kan functioneren, maar die tegelijkertijd bij velen angst en afkeer veroorzaken.

  •  'Nieuw levensbegrip markeert einde neoliberaal tijdperk.' Ad Verbrugge in gesprek met Jos de Mul in De Nieuwe Wereld. 2 September 2021. Te zien en te beluisteren op YouTube.

    Ad Verbrugge in gesprek met Jos de Mul, hoogleraar wijsgerige antropologie en haar geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, over het boek van Denis Noble: ‘De Muziek van het Leven.’ “Nature en nurture zijn niet wezenlijk onderscheiden. Ze beïnvloeden elkaar.” Sinds de tijden van Descartes wordt de wetenschap beheerst door de overtuiging dat de werkelijkheid in tweeën is gesplitst. Er is het materiële aspect, dat functioneert als een mechanisme, en het spirituele aspect, dat zich aan dit mechaniek onttrekt. Onze tijd erfde van Descartes slechts het eerste, materiele perspectief. Nog altijd houden de meeste natuurwetenschappers er een reductionistisch, deterministisch en mechanistisch beeld van de natuurlijke werkelijkheid op na. Ten onrechte, zegt wijsgerig antropoloog Jos de Mul, want het verschil tussen lichaam en geest is lang niet zo groot als men misschien wel denkt. In het werk van bioloog Denis Noble wordt een beeld van het leven geschetst dat ver af ligt van de reductionistische mainstream, vertegenwoordigd door neo-Darwinisten als Richard Dawkins: “Het leven is een samenspel.” Een ode aan het ritme van de natuur, met Jos de Mul.

     

Page 1 of 2

News

This website is currently under (re)construction

Recent & Coming lectures

Grid List

2024-05-06 (Amsterdam) Welkom in het Symbioceen

2024-06-07 (ISVW Leusden) Loeder aarde. Over het nut en nadeel van symbiosen voor het leven

2024-04-13 (Tilburg) Leven in (wan)orde

Read more

2024-04-28 (Rotterdam) Boekpresentatie Welkom in het Symbioceen

Publication March 28, 2024

Books by Jos de Mul

Search this website

Contact information