ROTTERDAM (ANP) - Met zijn flamboyante stijl heeft Pim Fortuyn taboes doorbroken en thema’s op de agenda gezet, maar uiteindelijk had hij ook geen alternatieven voor de problemen in het land, zegt professor Jos de Mul, hoogleraar filosofie van mens en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij houdt op 2 mei de tiende Rotterdam Lezing.

Op 6 mei is het 10 jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord. Na 10 jaar lopen de meningen nog steeds uiteen over wat de invloed van Fortuyn nu werkelijk op de Nederlandse samenleving en de politiek in het bijzonder is geweest. In de lezing waardeert De Mul de ideeën van Fortuyn in het licht van zijn messiaanse opvatting van politiek bedrijven; alsof hij de verlosser was.

,,Dat is wat hij deed: op een messiaanse manier politiek bedrijven, alsof hij de nieuwe Vader des Vaderlands was. In zijn boek De verweesde samenleving betoogt hij dat er symbolische gezien geen vader meer in de samenleving aanwezig is, zoals Drees dat bijvoorbeeld was. De vaderfiguren zijn in de vrije jaren zestig door de babyboomers aan de kant gezet, maar zijn volgens Fortuyn onontbeerlijk in de samenleving, zegt De Mul.

Fortuyn was een typische postmoderne politicus die nogal eens van politieke voorkeur wisselde, maar uiteindelijk de thema’s vond die hem electoraal succes bracht.’’ Dat waren met name multiculturalisme, islamitisering en de kloof tussen politiek en de burger. Die thema’s zijn met succes opgepikt door latere populisten als Geert Wilders.´´

VVD-politicus Frits Bolkestein zette dat thema ook wel op de kaart, maar veel minder confronterend. Bovendien deed hij dat van binnenuit de gevestigde politiek en dat is toch anders, vindt De Mul. ,,Overigens was daar toen binnen de VVD nog veel kritiek op, van onder meer Hans Dijkstal en de zijnen.´´

Fortuyn schetste als Messias onrealistische vergezichten, vindt de filosoof. Hij noemt alleen al het feit dat – na een generaal pardon - de grenzen voorlopig dicht moesten voor buitenlanders. ,,Afgezien van het feit dat dat om economische redenen onhaalbaar is, is dat ook juridisch gezien onmogelijk. Maar het koninkrijk van een Messias is nu immers nooit van deze wereld. Maar hij verwoordde daarmee wel het ongenoegen van een grote groep mensen en schetste een paradijselijk alternatief.’’

Het blijft moeilijk voorspellen wat er met de flamboyante politicus was gebeurd als hij was blijven leven en daadwerkelijk Den Haag had bestormd. De Mul denkt dat het uiteindelijk niet goed was afgelopen. ,,Fortuyn is vrijwel uit alle organisaties waar hij in zat met ruzie weggegaan. Binden kon hij niet. Hij had het een tijdje aardig gedaan, maar was daarna ook weer met slaande deuren vertrokken, vermoed ik. Ook in dat opzicht lijkt Wilders zich te ontpoppen als een waardige opvolger.’’

Ziel zonder lichaam. Gesprek met Taede Smedes over de ziel in het transhumanisme, onder leiding van Veronica Vasterling. Filosofisch Festival De Ziel van Nijmegen, Nijmegen 27 april, 2012.

Ziel zonder lichaam

Kunnen mens en computer ooit versmelten tot een nieuwe levensvorm, waarbij de ziel voortleeft in een computer? Nick Bostrom, een bekende transhumanist, stelde in zijn TED-lezing dat de mens een groot probleem moet overwinnen: zijn sterfelijkheid. Op dit moment sterft statistisch gezien 99,9 % van de mensen, volgens hem is dit niet nodig en kunnen we het sterfcijfer flink terugdringen. Transhumanisten geloven in een kern van de mens die zonder het lichaam kan voortbestaan. Het lichaam is zwak en kan door technologie vervangen worden, de ziel kan worden gevangen in technologie en zo eeuwig ‘leven'.  Tijdens het festival gaan filosoof Jos de Mul en theoloog Taede Smedes onder leiding van filosoof Veronica Vasterling met elkaar in gesprek over de plaats van de ziel in het transhumanisme. Een zoektocht naar de menselijke kern.

Next Nature and the City. Invited lecture at the conference.“Nature and the City”. Organized by the Laboratory for Research on the City, the Italian Society for Aesthetics, in conjunction with the University of Bologna. Bologna, June 28-30, 2012.

The (Bio)technological Sublime. After Hours Conversation lecture. Institute for Advanced Study, Princeton, October 2, 2012.

In our (post)modern world it is no longer the superior forces of nature that calls forth the experience of the sublime, but rather, the superior forces of technology. However, with the transfer of power from divine nature to human technology, the ambiguous experience of the sublime also nests in the latter. In the era of converging technologies – information technology, biotechnology, nanotechnology and the neurosciences – it is technology itself that gains an ungeheuer character in its battle with nature. Without doubt these technologies have increased our power over nature enourmously.

Jos de Mul. Ways of Knowing. Invited participant seminar organized by the Center of Theological Inquiry and the Institute of Advanced Study. Princeton, USA.

"In an era of heightened existential vulnerability and awareness of finitude there is a correspondingly heightened need for new contexts of human understanding. Here we owe an enormous debt of gratitude to de Mul for providing us with a superb explication of the thought of Wilhelm Dilthey, whose precocious insights into the finitude and historical contingency of human understanding promise to contribute immeasurably to the widening of its horizons."

Robert D. Stolorow, Human Studies. A Journal for Philosophy and the Social Sciences (2012) Read entire review

Also see The Tragedy of Finitude

Jos de Mul. (together with Maarten Cooplen & Huib Ernste, eds.), Artificial by Nature. Plessner's Philosophical Anthropology. Perspectives and Prospects. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2012.

 (together with V. Frissen, M. de Lange & J. Raessens, eds.), Homo ludens 2.0. Play, Media, Identity. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2012.

Jos de Mul. Database delirium. Lessen in culturele verwarring. Amsterdam: Bert Bakker, 2012.

Abraham Maslow heeft ooit opgemerkt dat voor iemand die alleen een hamer heeft, alles eruitziet als een spijker. In een cultuur waarin de computer het belangrijkste instrument is, wordt de gehele wereld getransformeerd tot een database, waarvan de elementen naar believen en zonder einde kunnen worden gerecombineerd.

In Database delirium fileert Jos de Mul met een scherp mes en de nodigde humor de gevolgen van de alomtegenwoordige cut & paste-cultuur. Hij maakt de samenhang duidelijk van op het eerste gezicht los van elkaar staande verschijnselen zoals de multiculturele samenleving, genetische manipulatie, fortuynisme, de teloorgang van het historisch besef, schaatsende moslima’s, extreme makeovers, ludieke oorlogsvoering, hiphopsampling, postmodern fundamentalisme, Wittgenstein 2.0, bijeengesurfte scripties, de fusionkeuken, zencomputers en de Matrix-trilogie.

Heen en weer zappend tussen wereldwijsheid _ van Plato tot Pirsig en van zen tot Žižek _ baant de auteur zich een lichtend pad door de posthistorische sensaties en verwarring waarin Nederland gevangenzit en toont hij tegelijk de zinvolheid van die verwarring. Voorwaarts en vergeten! Zolang er virussen zijn, is er hoop!

Op weg naar het beloofde land. Fortuyn en het politiek messianisme. Tiende Rotterdamlezing, Rotterdam, Kriterion, Grandcafé Engels, Groothandelsgebouw. 2 mei, 2012, 19.30 uur.

Op 6 mei 2012 zal het tien jaar geleden zijn dat Pim Fortuyn op brute wijze werd vermoord door milieuactivist Volkert van der Graaf. Vriend en vijand zijn het er over eens dat de ‘Fortuyn-revolte’ de Nederlandse politiek diepgaand heeft beïnvloed. Over de vraag wat die invloed precies is geweest en hoe we die dienen te waarderen, lopen de meningen echter sterk uiteen. Is het ‘gedachtegoed van Pim’ vooral gelegen in de inhoudelijke thema’s die hij agendeerde (immigratie en integratie, islamisering, Nederlandse identiteit, criminaliteit, de kloof tussen politiek en burgers) of komt het veeleer tot uitdrukking in de populistische stijl waarmee Fortuyn politiek bedreef, en die de Nederlandse politiek sindsdien domineert?

Evenmin bestaat er veel overeenstemming over de vraag hoe de spectaculaire politieke opkomst van Fortuyn te verklaren is. Kwam dat doordat hij een stem gaf aan het ongenoegen dat door de politieke elite van het land decennialang was genegeerd? Was hij een ‘nationale Pietje Bell’ die straffeloos allerlei kattenkwaad mag uithalen omdat hij in de grond genomen een gouden hartje heeft? Of was het succes van de ‘politieke dandy’ Fortuyn een symptoom van de individualistische en hedonistische massacultuur die zich in de traditionele en nieuwe media breed maakt?

Een mogelijk antwoord op deze vragen is te vinden in Fortuyns beschouwingen over messiaanse politiek in zijn boek De verweesde samenleving (1995). In dit - volgens de ondertitel - ‘religieus-sociologische traktaat’ bespreekt Fortuyn ‘de destructie van de Wet van de vader’. Met die formule doelt hij niet alleen op de secularisatie, die in de westerse cultuur, Nederland voorop, heeft geleid tot een ondermijning van religie en religieuze autoriteiten, maar ook op de ondermijning van politieke autoriteit, die volgens hem vooral sinds de antiautoritaire jaren zestig zijn beslag heeft gekregen. Volgens Fortuyn zijn de huidige problemen in de samenleving het gevolg van deze destructie van de Wet. De oplossing die hij in zijn boek schetst is een terugkeer van de Vader, ‘in het gezin, op school, de vereniging, in de buurt, in de bedrijven en de instellingen en ten slotte in het publieke domein’. Fortuyn beschrijft  de nieuwe Leider in politiek-religieuze termen als een Mozes die het volk leidt naar het beloofde land. De laatste zin van het boek maakt duidelijk wie deze rol zal moeten gaan spelen: ‘Ik ben gereed. U ook? Op weg naar het beloofde land’.

In zijn lezing zal Jos de Mul opkomst en ondergang van Fortuyn en de latere wederwaardigheden van het Fortuynisme in de lokale Rotterdamse en nationale politiek bespreken en waarderen in het licht van deze messiaanse opvatting van politiek.